به گزارش خبرنگار پایگاه خبری عصرتوس، آموزش و فرهنگ صرفه جویی بیش از پیش به یک مسئله مهم و جدی تبدیل می شود و در هر صورت اقدامات آب منطقه ای برای حفظ این ماده حیاتی حائز اهمیت است .
طبق این بررسی با حمیرا شامکوئیان مدیر امور منابع آب شهرستان قوچان به گفت و گو می نشینیم:
۱٫ چه میزان اعتبار جهت مقابله با تنش آبی در شهرستان قوچان اختصاص یافته است؟
بحث میزان اعتبار جهت مقابله با تنش آبی در حوزه آبفا تعریف می شود. در امورهای آب شهرستانها اعتبارات تخصیص یافته صرفا بابت تعادل بخشی آبخوانها (انسداد چاههای غیرمجاز و جمع آوری انتقال آب غیرمجاز)، لایروبی و افزایش پتانسیل آبگذری رودخانهها و همچنین رفع تصرف از اراضی بستر و حریم رودخانهها و مسیلها است.
در خصوص رفع تنش آبی، شرکت های آب و فاضلاب با کسب مجوز از آب منطقهای، اقدام به کف شکنی، حفر گالری و چاه کمکی و یا جابه جایی و همچنین حفر چاه جدید (پس از اخذ تخصیص جدید) می نمایند، لذا این اعتبارات در شرکت های آب و فاضلاب تعریف می شود.
۲٫ سد تبارک قوچان گنجایش ذخیره چه مقدار آب در متر مکعب را دارد و در حال حاضر چه میزان آب پشت سد قرار دارد ؟
گنجایش ذخیره سد تبارکآباد در تراز نرمال ۶۰ میلیون متر مکعب می باشد و در حال حاضر ذخیره سد حدود ۶ و نیم میلیون متر مکعب می باشد که از این میزان هم حدود ۴ میلیون متر مکعب به عنوان حجم مرده لحاظ می شود. یعنی عملاً دو و نیم میلیون برآورد ذخیره آب پشت سد است یعنی چیزی کمتر از ۵ درصد حجم ذخیره سد.
از این مقدار هم ۵۰۰ هزار متر مکعب به عنوان تبخیر تا پایان سال و ۱ میلیون متر مکعب هم بابت پایداری سد و اشباع بودن آن در نظر گرفته می شود. بر اساس دستورالعمل بهره برداری از سدهای خاکی با هسته رسی این سدها میبایست همیشه به صورت اشباع باشند و نمی توان آنها را به صورت کامل تخلیه نمود.
ضمن اینکه محیط زیست آبزیان موجود در دریاچه سد نیز از لحاظ حفظ کیفیت آب باقی مانده در سد امری ضروری است. قابل به ذکر است که در سال گذشته در بازه مشابه حجم ذخیره سد ۱۱ میلیون متر مکعب بوده که همانطور گفته شد کاهش چشمگیری را در آب ذخیره شده به نسبت سال گذشته داشته ایم.
۳٫ میزان بارش امسال تا کنون در مقایسه با مشابه سال قبل در استان و شهرستان چه میزان کاهش داشته است؟
در خصوص بارش نزولات جوی امسال هم وضعیت کاملا بحرانی است به طوریکه متاسفانه متوسط بارندگی استان حدوداً ۱۶۶ میلیمتر بوده که نسبت به سال گذشته ۲۴ درصد و نسبت به میانگین بلند مدت ۳۰ درصد کاهش داشته است.
در واقع متوسط بارندگی شهرستان قوچان هم بر اساس ایستگاه هواشناسی هی هی تا کنون ۱۶۵ میلی متر بوده که نسبت به سال گذشته ۳۶ درصد و نسبت به میانگین بلند مدت هم ۳۰ درصد کاهش داشته است.
۴٫ از مهم ترین مشکلات شهرستان قوچان در حوزه مدیریت آب چه مواردی است؟
مهمترین مشکلات شهرستان در حوزه مدیریت آب در حوزه های تامین آب شرب پایدار در روستاها و شهر قوچان ، کاهش چشم گیر آبدهی چاههای کشاورزی و صنعت، کاهش دبی چشمهها، قنوات و همچنین رودخانهها است.
علاوه بر کاهش نزولات جوی، مهمترین عامل تاثیرگذار در این زمینه حفر بی رویه چاههای غیرمجاز در سطح شهرستان بوده که تیشه به ریشه منابع آبی این سرزمین وارد کرده و شرایطی چنین اسف بار را ایجاد کرده است.
۵٫ بیش تر توضیح می دهید؟
حفر چاه های غیر مجاز با استفاده از دستگاه های حفاری و یا مقنی که اکثرا اتباع بیگانه افغان هستند رشد چشم گیری داشته است.
و این بزرگترین معضل ما در حوزه مدیریت آب است که طبق ثبت شده در سامانههای شرکت آب منطقهای حدود ۱۸۰۰ حلقه چاه غیر مجاز با میزان برداشت ۱۶ میلیون متر مکعب در سال در این شهرستان شناسایی شده است.
لیکن آنچه در واقعیت بر اساس گزارشهای مردمی و نیروهای گشت و بازرسی امور ارائه می شود آمار بیشتر از این تعداد و برداشت نیز بیشتر می باشد.
۶. برای رفع آن چه تدابیری اندیشیده شده است؟
جلوگیری از این تخلفات نیاز به برخورد قاطع و همه جانبه کلیه دستگاه های اجرائی شهرستان می باشد، و حل این مشکل صرفا از طریق امور منابع آب شدنی نیست.
همکاری اداره برق شهرستان برای جلوگیری از استفاده برق غیر مجاز و پمپاژ بی رویه آب از اینگونه چاهها، حمایت دستگاه قضا برای برخورد قاطع و پیشگیرانه با متخلفین، همکاری و پشتیبانی نیروهای اجرائی امور از طریق نیروهای انتظامی و همچنین اداره جهاد کشاورزی به منظور عدم خدمات رسانی به کشاورزان و دامداران دارای چاههای غیرمجازراهکار اصلی این معضل بزرگ است.
قابل به ذکر است که همراهی و مشارکت مردم شهرستان و کشاورزان دارای منبع آبی مجاز و مطالبه گری آنها برای جلوگیری بی ضابطه از این نعمت الهی که حق فرزندان و نسلهای آینده آنهاست، نیز حائز اهمیت می باشد.
۷٫ در خصوص چاه مجاز هم آماری دارید بفرمایید ؟
در شهرستان قوچان تعداد ۶۸۶ چاه مجاز با مصارف مختلف شرب، صنعت، کشاورزی و خدمات وجود دارد که حدود ۴۰۰ حقله از این چاه ها مجهز به کنتورهای هوشمند می باشند.
همانطور که می دانید ابزار مدیریت و کنترل این گونه چاه ها کنتورهای هوشمند است. متاسفانه مقاومت زیادی برای نصب این کنتورها از طریق بهره برداران چاه ها صورت می گیرد.
ضمن اینکه تخلفاتی از قبیل دستکاری عمدی کنتور و از مدار خارج کردن آنها نیز به صورت روزانه گزارش می شود و بهره برداران با این اقدام، مبادرت به برداشت مازاد بر مجوز (گروانه بهره برداری چاه) می نمایند.
همچنین تغییر نوع مصرف آب بر خلاف پروانه نیز از تخلفات مرتبط با این حوزه می باشد که متاسفانه در این شهرستان رو به افزایش است. به این شکل که به عنوان مثال آبی که برای مصرف دامداری در نظر گرفته شده به مصرف کشاورزی و یا فروش آب به صورت تانکری می رسد.
۸٫ در بحث آب شرب هم آماری دارید بفرمایید؟
در بحث آب شرب شهری هم متاسفانه مهمترین مشکل از دیدگاه بنده الگوی مصرف بالای شهروندان قوچانی و هدر رفت شبکه توزیع است.
بر اساس مطالعات دفتر فنی شرکت آب منطقه در سال ۱۴۰۵ مصرف آب شرب شهر قوچان حدودا ۸ میلیون متر مکعب پیش بینی شده است و این عدد در سال ۱۴۲۵ ، بر اساس جمعیت ۱۰ میلیون متر مکعب می باشد.
اما در حال حاضر مطابق آماری که همکاران آبفا اعلام می کنند، مصرف سالانه حدوداً ۱۲ و نیم میلیون متر مکعب است! لذا در حوزه اطلاع رسانی و فرهنگ سازی نوع مصرف خیلی جای کار داریم.
یکی از راهکارهای مفید در زمینه مدیریت منابع آبی بحث جمع آوری فاضلاب و استفاده از پساب می باشد که خود یک منبع پایدار در تولید آب است. اجرای این طرح نیاز به اعتبارات ویژه ای دارد ولیکن به عنوان راهکاری بلند مدت برای رفع معضل آب در منطقه به شمار می رود.
۹٫ مشکلات دیگر حوزه آب شرب را بفرمایید ؟
یکی از مشکلات موجود عدم جدا شدن کامل آب فضای سبز از آب شرب است و برخی از پارکهای شهرستان قوچان در حال حاضر با آب شرب آبیاری می شود که با توجه به وضعیت بحرانی آب در این ایام، می بایست برای آن چاره ای اندیشیده شود.
حتی در روستاهای این شهرستان علیرغم افت فشار و قطعی های مکرر آب شرب روستاها، ساکنین روستا بعضا مبادرت به آبیاری باغات و اراضی خود با استفاده از آب شرب می نمایند.
در کنار آن اصلاح شبکه توزیع آب و همچنین جلوگیری از انشعابات غیرمجاز از راهکارهای رفع مشکل تامین آب شرب شهری و روستایی است.
۱۰٫ برای رفع این مشکلات چه تدابیری اندیشیده شده است؟
برخورد با چاهای غیر مجاز به ویژه چاه های واقع در حریم در دستور کار جدی امور آب قرار گرفته است به خصوص در حریم ۲۰۰۰ متری چاههای آب شرب که طبق نامه ای از معاونت محترم آب و آبفای وزارت نیرو باید پر و مسلوب المنفعه شوند.
امسال به صورت جدی با حمایت دادستانی و نیروی انتظامی این کار در حال انجام است. رصد و پایش چاه های دارای کنتور هوشمند در سامانه مانیتورینگ امور به صورت روزانه انجام می گردد تا برداشت های مازاد و یا دستکاری های عمدی این شمارشگرها شناسایی و با متخلفین برخورد شود.
همچنین نصب کنتور بر روی چاه های باقی مانده به طور جدی از طریق امور منابع آب در حال پیگیری است.
در حوزه آب های سطحی، همانطور که استحضار دارید رودخانه ها مهمترین محل برای تغذیه آبخوان ها هستند و متاسفانه تصرفاتی که در حریم و بستر رودخانهها اتفاق می افتد و همچنین برداشتهای بیرویه و بدون مجوز از آب های سطحی منجر به کاهش تغذیه آبخوان خواهد شد.
لذا بحث رفع تصرف از رودخانه ها و لایروبی آن ها در دستور کار امور آب قرار دارد و بر اساس اعتباراتی که سالانه تخصیص داده میشه این عملیات از طریق پیمانکاران مربوطه انجام می گردد.
۱۱٫ آماری از انسداد چاه های غیر مجاز دارید بفرمایید؟
در سال گذشته با تلاش همکاران ما در گروه اجرائیات و حمایت های دادستان محترم شهرستان و نیروهای خدوم انتظامی، ۱۸۱ حلقه چاه غیر مجاز مسدود شد که منجر به صرفه جویی حدوداً ۲ میلیون و ۷۵۰ هزار متر مکعب آب گردید. البته بر اساس گزارش های واصله تعدادی از این چاه ها بازگشایی مجدد شده اند.
نکته ای که حائز اهمیت است این است که در بحث چاههای غیرمجاز صرفا انسداد چاه مطرح نیست. بلکه بعد از آن، خسارت چاه های غیر مجاز محاسبه می شود.
یعنی از ابتدای زمان حفر و بهره برداری تا روز انسداد محاسبه خسارت وارده به آبخوان بر اساس تعرفه های ابلاغی وزارت نیرو، انجام و برای اخذ از طریق دستگاه قضا پیگیری می شود.
از نیمه دوم سال گذشته تاکنون حدود ۱۴۰ پرونده خسارت تهیه و در حال پیگیری حقوقی هستیم. در این پرونده ها مبالغ سنگین و بازدارنده ای از چند صد میلیون تا چندین میلیارد محاسبه و پیگیری می شود. ضمن اینکه برای متخلفینی که مبادرت به بازگشایی مجدد چاه می نمایند پرونده های کیفری تهیه می شود.
۱۲٫ آماری از انسداد چاه های غیر مجاز امسال نیز دارید؟
از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا کنون، ۴۰ حلقه چاه مسدود شده است که با این اقدام حدوداً یک میلیون متر مکعب از برداشت منابع آب زیرزمینی جلوگیری می شود.
همچنین مطابق ماده ۶ آئین نامه قانون تعیین تکلیف چاه های فاقد پروانه، در خصوص چاه های مجازی که بهره برداران آنها مبادرت به دستکاری و یا حذف کنتور، تغییر نوع مصرف، انتقال به اراضی غیر، نصب منصوبات غیرمجاز، کف شکنی و یا جابه جایی و لایروبی بدون مجوز می نمایند، فرایند ابطال پروانه بهره برداری چاه پیگیری خواهد شد.
۱۳٫ نصب کنتور هوشمند تا چه میزان برای اقدام نظارت موثر بوده است؟
در سال گذشته حدوداً ۳۴ کنتور هوشمند با هدف مدیریت و نظارت بر روی چاههای کشاورزی و صنعت نصب شده است و امسال هم طبق هدفی که برای این شهرستان تعیین شده است، ۲۵ کنتور دیگر بر چاه های کشاورزی و صنعت نصب خواهد شد. سعی ما بر این است که هر چه سریعتر به پیشرفت صد در صدی در این زمینه برسیم.
۱۴٫بیش ترین میزان هدررفت آب در چه حوزه هایی است؟
بر اساس الگوی مصرف در حوزه کشاورزی حدوداً ۷۴ درصد در واقع حجم برداشتی از منابع آب زیرزمینی در چاه های مجاز ما در حوزه کشاورزی است و در حال استفاده هست و ۱۹ درصد در شرب و مابقی در صنعت و خدمات است.
یعنی ما در واقع بیشترین هدر رفت و مصرف نیز در حوزه کشاورزی بوده و مطابق توضیحات ارائه شده نیز بیشترین چاههای غیرمجاز ما هم صرف کشاورزی می شود.
۱۵٫ موارد دیگری هم است در پایان اشاره نمایید ؟
با توجه به ظرفیت پایین آبخوان قوچان، ضروری است برنامه ریزی و نظارت خوبی در زمینه اصلاح الگوی کشت بر اساس گیاهان با نیاز آبی کمتر و بهره وری بیشتر مطابق شرایط اقلیمی این منطقه صورت گیرد.
همچنین صنعتی شدن شهرستان با توجه به فقر منابع آبی از جمله راهکارهای بلندمدت گذر از کشاورزی به صنعت و حفظ منابع آبی خواهد بود. افزایش بهره وری آب با اشتغال زایی بیشتر تنها در حوزه صنعت و همچنین کشاورزی مکانیزه و مدرن رخ خواهد داد.
حفاظت منابع آبی عزمی ملی- منطقه است و نجات این موهبت الهی جز با اراده و تلاش همه مردم و نهادهای دولتی و غیر دولتی میسر نخواهد بود.
